Serat wedhatama pupuh sinom

Serat wedhatama kuwi salah siji serat anggitane Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Arya Sri Mangkunegara IV. Serat wedhatama duweni limang pupuh yaiku: Pangkur, Sinom, Pocung, Gambuh, Kinanthi. Tembung serat duweni teges “tulisan”, dene tembung wedhatama duweni teges “piwulang luhur”. Serat wedhatama pupuh sinom dumadi saka 18 pada kang ngemot piwulang luhur. Tembang-tembang ana ing serat wedhatama kaiket dening paugeran guru lagu, guru gatra, lan guru wilangan.

Tembang sinom anggitane Kanjeng Sunan Giri Kedhaton, duweni sasmita (pratandha) kayata: anom, taruna, srinata, ron kamal (godhong asem), pangrawit, logondhang. Sing dikarepake yaiku pucuke godhong sing isih kecut. Dene watake tembang sinom yaiku wantah (katon kaya ing salugune), tresna asih, canthas, trengginas. Cocok kanggo bab-bab kang sarwa lincah, nggambarake sipat kang cukat trengginas, lsp. Tembang sinom kuwi maksude enom, nggambarake wayah enom, watake golek pangalembana utawa grapyak, luwes, gampang srawung.

Gatekna pada tembang ing ngisor iki!

Nu-la-dha la-ku u-ta-ma   (8 a)

Tum-ra-pe wong ta-nah ja-wi  (8 i)

Wong a-gung ing ngek-si-gan-da  (8 a)

Pa-nem-ba-han se-no-pa-ti  (8 i)

Ka-pa-ti a-mar-su-di  (7 i)

Su-da-ning ha-wa lan nep-su  (8 u)

Pi-nep-su ta-pa bra-ta  (7 a)

Ta-na-pi ing-si-yang rat-ri  (8 i)

a-me-ma-ngun kar-ye-nak tyas ing sa-sa-sa  (12 a)

Saka pada kuwi bisa didudut yen paugerane tembang macapat sinom yaiku:

Guru Lagu: dhong dhing ana ing piungkasane gatra, utawa tibaning swara ana ing pungkasane gatra. Ing pada kuwi katulis kanthi garis ngisor lan ditulis kandel

Guru Gatra: cacahe gatra saben sapada. Ing pada kuwi yaiku wiwit gatra/baris nuladha laku utama nganti gatra amemangun karyenak tyasing sasama.

Guru Wilangan: cacahing wanda/suku kata saben sagatra. Ing pada kuwi katulis kanthi benggang – (strip)

Tuladha Cakepan Tembang Macapat

MIJIL

Para  kadang  pada nguri-uri

Kita kudu ngamong

Budayane kaya wayang golek

Wayang wong sartane wayang kulit

Barongan lan srimpi

Kudu dilestantun

SINOM

Mitra ayo golekana

Mligi utamane urip

Yaiku ngelmu lan manembah

Manembah mring gusti siji

Taberiya goleki

Sakabehing werna ngelmu

Bektiya marang bapa

Mring biyung tresna lan asih

Mangkana iku mligi urip utama

KINANTHI

Poma kaki aja tunu

Wanadri ing saben wukir

Becik wuwuhan wreksa

Tembe lestari ing wuri

Dadi panggonane satwa

Angrawat bumi pertiwi

DHANDHANGGULA

Poma kaki aja nganti lali

Mring wajibe ngamongi budaya

Lir brokohan lan sekaten

Lan samekta mituhu

Mring wajibe reboisasi

Among wreksa lan wana

Uga kudu patut

Konservasi  pawiyatan

Supayane dadi manungsa kang wasis

Lan migunani bangsa

ASMARADANA

Lir pitutur kang sayekti

Menawa ana sasmita

Sakeh sunare penggedhe

Sumurup tanpa miguna

Jalaran saka dremba

Lan luput mituhu

Mring ngarsa gusti kuwasa

GAMBUH

Aja lali mitraku

Piwelinge guru waskitamu

Kudu taberi ngabekti lan marsudi

Kabeh tinancep ing kalbu

Supayane dadi bejo

MASKUMAMBANG

Mumpung  anom elingana poma kaki

Pituduh kayata

Ana catur mungkur ugi

Jer basuki mawa beya

DURMA

Budi becik dadi lumantaring bejo

Dene dursila kuwi

Cikale cilaka

Mila sira dadyaa

Manungsa nduweni becik

Sarta susila

Kuwi wijine urip

PANGKUR

Bumi iki anduweni

Bandha lan raja brana kang linuwih

Sadumuk sarwa cinukup

Samapta mring manungsa

Sakeh migunani lan sarwa linangkung

Tumrap poma mawa beya

Lan saguh ngadhepi urip

MEGATRUH

Among lan nguri-uri budaya iku

Sawijining konservasi

Sekaten ing wulan mulud

Larungan lan dekah bumi

Dadi sawijining conto

POCUNG

Putra kuwi kudu bekti marang biyung

Naberi pitedah

Teteg ati ing marsudi

Luhung sipat tata budi kanthi sabar

 Kudus, 01 Agustus 2018

Kawruh basa

Apa bedane cangkriman lan wangsalan?

Cangkriman

Unen-unen kang kudu dibatang maksude. Cangkriman kuwi kudu digoleki maksude, nanging yen wangsalan kuwi wangsulan utawa maksude wis cumawis nanging, disampirke. Cangkriman kuwi kaperang dadi papat, yaiku:

1. cangkriman wancahan

   wancahan saka tembung wancah kang ateges cekak. Dadi wancahan kuwi cekakan.

tuladha : kabaketan kuwi cekakan saka nangka tiba ing suketan.  Tembung sing daktulis kandel kuwi yen digabung bisa dadi kabaketan.

2. cangkriman irib-iribing barang utawa pepindhan. cangkriman kuwi ana barang sing dimemperke utawa dimiripake karo barang sing nyata.

tuladha : sega sekepel dirubung tinggi dimemperake salak

3. cangkriman blenderan

cangkriman iki ana tembung sing nyata nanging digawe bingung. 

tuladha: wong wudunen sugih pari. Tembung pari ing kene sing dimaksud yaiku paringisan utawa mringas-mringis.

4. cangkriman sinawung tembang

ing kene ana tembang sing isine bedhekan.

tuladha: bapak pucung renteng-renteng kaya kalung, dawa kaya ula, penclokanmu wesi miring, sing disaba, si pucung mung turut kutha. (wangsulane : sepur)

Wangsalan

(sumber : bahan ajar basa jawa kelas VII lan IX)

Kawruh basa

Apa bedane cangkriman lan wangsalan?

Cangkriman

Unen-unen kang kudu dibatang maksude. Cangkriman kuwi kudu digoleki maksude, nanging yen wangsalan kuwi wangsulan utawa maksude wis cumawis nanging, disampirke. Cangkriman kuwi kaperang dadi papat, yaiku:

1. cangkriman wancahan

   wancahan saka tembung wancah kang ateges cekak. Dadi wancahan kuwi cekakan.

tuladha : kabaketan kuwi cekakan saka nangka tiba ing suketan.  Tembung sing daktulis kandel kuwi yen digabung bisa dadi kabaketan.

2. cangkriman irib-iribing barang utawa pepindhan. cangkriman kuwi ana barang sing dimemperke utawa dimiripake karo barang sing nyata.

tuladha : sega sekepel dirubung tinggi dimemperake salak

3. cangkriman blenderan

cangkriman iki ana tembung sing nyata nanging digawe bingung. 

tuladha: wong wudunen sugih pari. Tembung pari ing kene sing dimaksud yaiku paringisan utawa mringas-mringis.

4. cangkriman sinawung tembang

ing kene ana tembang sing isine bedhekan.

tuladha: bapak pucung renteng-renteng kaya kalung, dawa kaya ula, penclokanmu wesi miring, sing disaba, si pucung mung turut kutha. (wangsulane : sepur)

Wangsalan

(sumber : bahan ajar basa jawa kelas VII lan IX)

Kawruh basa

Apa bedane saroja lan entar?

Dek jaman semono, nalika isih timur, bab kawruh basa dadi bab kang wigati banget mungguh pratikelku. Kenapa ngono? gek gek basa Jawa kuwi jarene basane dhewe nanging sok nganti seprene aku durung bisa paham jerone basaku dhewe? wangsulan kuwi nembe ketemu nalika aku ngayahi jejibahan dadi dwija mudha. Ooooo jebule aku durung bisa rumangsa yen aku durung bisa. Ing kene aku mung andum kawruh sapala parihe sapa ngerti migunani tumrap para maos ing endi wae.

Tembung saroja

tembung loro sing padha utawa meh padha tegese nanging dianggo bebarengan supaya tembunge katon luwih bregas. (sumber: Bahan ajar basa jawa kelas VII)

tuladha: asih tresna, tangga teparo, sayuk rukun, solah bawa

Tembung entar

pepindhan utawa kiasan kang kadhapuk saka rong tembung. Sawenehe pratikel, tembung entar kuwi diarani kata bermakna konotasi (kiasan). (Sumber: Bahan ajar basa jawa kelas VII)

tuladha: adus kringet duwe teges rekasa banget, lambe tipis duwe teges criwis utawa cerewet.

                

Teknik Menulis Dari Gambar

Teknik Menulis Dari Gambar

Teknik pembelajaran menulis dari gambar menika salah setunggal teknik ingkang saged dipunginakaken wonten ing pasinaon nyerat. Teknik menika dipun ajab supadoss para siswa saged nyerat kanthi rikat lan lancar adhedasar gambar ingkang dipunsamaptakaken dening guru. Wondene alat utawi pirantinipun ingggih menika ngagem gambar ingkang agengipun kirang langkung setanggalan (sekalender) utawi gambar dipunketok, lajeng kaparingaken para siswa setunggal baka setunggal. Kadosta guru maringi gambar simbah, lajeng ngutus para siswa supados nyerat babagan gambar ingkang dipunparingaken. Ingkang dipun angkah menika mboten namung gladhen nyerat, nanging ugi gladhen unggah-ungguh basa, amargi menawi nyerat babagan simbah kedah ngagem basa krama alus.

Wondene langkah-langkahipun inggih menika

1.      Guru mbikak sarta maringi pengantar utawa atur sapala.

2.      Guru nemplekake gambar wonten ing ngajeng kelas utawi bagekaken gambar.

3.      Siswa milahi njlentrehake gambar.

4.  Guru nyuwun pirsa kalayan para siswa menapa alasanipun nyerat kados seratanipun.

5.  Guru ngrefleksikaken pembelajaran menika. Refleksi menika saged kanthi evaluasi. Guru ngevaluasi seratanipun para siswa.

Awan Katresnan

Awan Katresnan

Esuke pancen isi mrepet

Nanging tekade wis ora bisa diempet

Ngrekeli watu gunung

Ngelapi dedalanan kang gawe bingung

Tekade pancen wis ora bisa diempet

Mikul dhuwur mendem jero

Memayu hayuning bawana

Kang tansah dadi sunaring pakuatane

Biyung, iki anakmu

Ngiringake iline watu

Iki anakmu yung,

bocah ngulit manggis pakulitane

nanging wengis karepe

iki anakmu yung,

lir kadya cebol kang agayuh gegayuhan lintang

ora kuwawa sepira mokale

nanging tekade tansaya kasumet

iki gegantilaning atimu yung

mlayu nututi ilining angin rina

kang nggawa lintang panjer rinane uga

kanthi palilahmu yung,

gegancaraning iline lakuku krasa tan saya ora krasa

mung awan katresnanmu yung aku bisa

aku bisa dadi apa apa

biyung,,,,,